Նարե Սուքիասյանի ուսումնական բլոգ

Սիլիցիումը (Si) հանդիսանում է երկրակեղևի ամենատարածված տարրերից մեկը՝ զբաղեցնելով երկրորդ տեղը թթվածնից հետո։ Այն կարևորագույն նշանակություն ունի ժամանակակից քաղաքակրթության համար՝ սկսած շինարարությունից մինչև բարձր տեխնոլոգիաներ։ Սիլիցիումը կիսահաղորդիչ է, ինչը նշանակում է, որ այն կարող է էլեկտրականություն հաղորդել որոշակի պայմաններում։ Այս հատկության շնորհիվ այն դարձել է համակարգչային դարաշրջանի հիմնաքարը։ Առանց սիլիցիումի հնարավոր չէր լինի ստեղծել միկրոսխեմաներ և պրոցեսորներ։

Ինչի՞ համար են օգտագործում սիլիցիումը

Սիլիցիումի կիրառման ոլորտները բազմազան են և ընդգրկում են գրեթե ողջ տնտեսությունը։ Առաջին հերթին այն օգտագործվում է մետաղագործության մեջ՝ որպես պողպատի և ալյումինի համաձուլվածքների հավելում։ Սիլիցիումը մեծացնում է մետաղների ամրությունը և կոռոզիակայունությունը։ Շինարարության մեջ սիլիցիումի միացությունները՝ ավազը և կավը, հանդիսանում են բետոնի և աղյուսի հիմքը։ Ապակու արտադրությունը հիմնված է սիլիցիումի երկօքսիդի (քվարցի) վրա։ Սիլիցիումից ստանում են նաև սիլիկոններ, որոնք օգտագործվում են որպես քսուքներ և մեկուսիչներ։

Էներգետիկայի ոլորտում սիլիցիումը կիրառվում է արևային մարտկոցների արտադրության մեջ։ Այն փոխակերպում է արևի լույսը էլեկտրական էներգիայի բարձր արդյունավետությամբ։ Օպտիկայի բնագավառում քվարցային ապակին անփոխարինելի է ոսպնյակների և պրիզմաների համար։ Քիմիական արդյունաբերության մեջ այն օգտագործվում է սինթետիկ կաուչուկների ստացման համար։ Սիլիցիումի կարբիդը՝ ամենակարծր նյութերից մեկը, կիրառվում է հղկող գործիքներում։ Նույնիսկ սննդի արդյունաբերության մեջ որոշ սիլիկատներ օգտագործվում են որպես հակամակարդիչներ։

Սիլիցիումը բժշկության մեջ

Բժշկության մեջ սիլիցիումը և նրա միացությունները խաղում են կենսական դեր։ Այն համարվում է «երիտասարդության տարր», քանի որ անհրաժեշտ է կոլագենի սինթեզի համար։ Սիլիցիումը նպաստում է ոսկրերի ամրությանը և կապանների առաձգականությանը։ Այն օգտագործվում է օստեոպորոզի կանխարգելման և կոտրվածքների արագ ապաքինման համար։ Սիլիցիումի հիմքով պատրաստված սիլիկոնները լայնորեն կիրառվում են պլաստիկ վիրաբուժության մեջ։ Դրանցից պատրաստում են իմպլանտներ, որոնք մարմնի կողմից լավ են ընդունվում (բիոհամատեղելի են)։

Բժշկական սարքավորումների մեջ սիլիցիումը կիրառվում է կատետրների և խողովակների արտադրության համար։ Սիլիկոնային հիմքով քսուքները և սպեղանիները արագացնում են վերքերի լավացումը։ Ժամանակակից ստոմատոլոգիայում սիլիցիումի միացությունները մտնում են լցանյութերի բաղադրության մեջ։ Դեղագործության մեջ սիլիցիումի երկօքսիդը ծառայում է որպես ներծծող նյութ (ադսորբենտ)։ Այն օգնում է օրգանիզմից հեռացնել տոքսինները և թունավոր նյութերը։ Նանոտեխնոլոգիաների շնորհիվ ստեղծվում են սիլիցիումային նանոմասնիկներ դեղերի թիրախային առաքման համար։

Սիլիցիումը տիեզերքում

Տիեզերական հետազոտությունների ոլորտում սիլիցիումն անփոխարինելի է իր ֆիզիկական հատկությունների շնորհիվ։ Տիեզերանավերի արևային վահանակները հիմնականում պատրաստված են բարձր մաքրության սիլիցիումից։ Առանց դրանց հնարավոր չէր լինի ապահովել արբանյակների և Միջազգային տիեզերական կայանի էներգասնուցումը։ Տիեզերական սարքերի «ուղեղը»՝ համակարգիչները, հիմնված են սիլիցիումային տրանզիստորների վրա։ Սիլիցիումի միացությունները կիրառվում են նաև որպես ջերմամեկուսիչ շերտեր տիեզերանավերի համար։ Դրանք պաշտպանում են սարքավորումները մթնոլորտի խիտ շերտերն անցնելիս առաջացող գերտաքացումից։

Քվարցային ապակին օգտագործվում է տիեզերական աստղադիտակների հայելիների և ոսպնյակների համար։ Այն կայուն է ջերմաստիճանի տատանումների նկատմամբ և չի դեֆորմացվում։ Սիլիցիումի հիմքով սենսորները թույլ են տալիս հեռավոր մոլորակների վրա գտնել ջուր և օրգանական նյութեր։ Աստղակենսաբանները քննարկում են նույնիսկ սիլիցիումային կյանքի ձևերի գոյության տեսական հնարավորությունը այլ մոլորակներում։ Տիեզերական փոշու զգալի մասը բաղկացած է սիլիկատներից, ինչը վկայում է տարրի տիեզերական տարածվածության մասին։

Ամփոփում և հետաքրքիր փաստեր

• Սիլիցիումը մաքուր վիճակում բնության մեջ չի հանդիպում, այլ միայն միացությունների տեսքով։
• Այն կազմում է մարդու օրգանիզմի շարակցական հյուսվածքների հիմքը։
• Սիլիցիումի հովիտը (Silicon Valley) ԱՄՆ-ում իր անունը ստացել է հենց այս տարրի պատվին։
• Այն հանդիսանում է կիսահաղորդչային արդյունաբերության «սիրտը»։
• Սիլիցիումը կարող է դիմանալ բարձր ջերմաստիճանների, ինչը կարևոր է տեխնիկայի համար։
• Ապագայում սիլիցիումը կարող է դառնալ հիմք ավելի հզոր քվանտային համակարգիչների համար։
• Այս տարրը կապող օղակ է հանդիսանում անօրգանական աշխարհի և կենդանի բնության միջև։

Ֆիզիկական հատկությունները

• Արտաքին տեսքը – մուգ մոխրագույն, մետաղական փայլով պինդ նյութ։
• Բյուրեղավանդակը – ալմաստանման, կովալենտային կայուն կապերով։
• Կարծրությունը – շատ կարծր է (քերծում է ապակին), բայց միևնույն ժամանակ փխրուն։
• Հալման ջերմաստիճանը – բարձր է, կազմում է 1414°C:
• Էլեկտրահաղորդականությունը – տիպիկ կիսահաղորդիչ է (հաղորդականությունն աճում է տաքացնելիս)։
• Խտությունը – թեթև նյութ է, խտությունը՝ 2.33 գ/սմ³:

Քիմիական հատկությունները

• Ակտիվությունը – սովորական պայմաններում պասիվ է (օքսիդային շերտի պատճառով)։
• Փոխազդեցությունը թթվածնի հետ – տաքացնելիս այրվում է՝ առաջացնելով սիլիցիումի երկօքսիդ (SiO₂):
• Փոխազդեցությունը հալոգենների հետ – հեշտությամբ միանում է ֆտորին, տաքացնելիս՝ քլորին և բրոմին։
• Փոխազդեցությունը ալկալիների հետ – լուծվում է հիմքերի տաք լուծույթներում՝ անջատելով ջրածին (H₂):
• Փոխազդեցությունը թթուների հետ – կայուն է թթուների հանդեպ (բացի ֆտորաջրածնական թթվից)։
• Փոխազդեցությունը մետաղների հետ – բարձր ջերմաստիճանում առաջացնում է սիլիցիդներ (Mg₂Si, Ca₂Si):
• Փոխազդեցությունը ածխածնի հետ – առաջացնում է գերկարծր նյութ՝ կարբորունդ (SiC):

Արարատի ծեր կատարին
Դար է եկել, վայրկյանի պես,
Ու անցել:

Անհուն թվով կայծակների
Սուրն է բեկվել ադամանդին,
Ու անցել:

Մահախուճապ սերունդների
Աչքն է դիպել լույս գագաթին,
Ու անցել:

Հերթը հիմա քոնն է մի պահ.
Դու էլ նայիր սեգ ճակատին,

Ու անցիր…

1. Ինչպե՞ս է ներկայացվում ժամանակի անցողիկությունը։

Հեղինակը ներկայացնում է որ կան բաներ որոնք անցողիկ են որինակ մարդկայանի կյանքը համեմատաբար բաների որոնք միշտ կան և կլինեն։

2. Ի՞նչ է խորհրդանշում Արարտը։ 

Հաշվարկման մերմին որի համեման հազարավոր սերունդներ են անցնում։

3. Ի՞նչ ուղերձ է փոխանցում բանաստեղծությունը։ 

Կյանքը անցողիկ է ր մենք պետկ է վայելոնք մեզ տրված ամեն մի բահև և հետո անցնենք։

Մի մրահոն աղջիկ տեսա
Ռիալտոյի կամուրջին,
Հորդ մազերը – գետ գիշերվա,
Եվ հակինթներ` ականջին:

Աչքերը սև — արևներ սև,
Արևների պես անշեջ,
Գալարում էր մեջքը թեթև
Ծաղկանկար շալի մեջ:

Աչքս դիպավ աչքի բոցին,
Ու գլուխըս կախեցի.
Ժպտաց ժպտով առեղծվածի,
Հավերժական կանացի:

Միամիտ չեմ` հավատամ քեզ.
Տառապանքս փորձ ունի. –
Մի մրահոն կույս էր քեզ պես,
Կոտրեց սիրտս պատանի …

1. Ըստ բանաստեղծության նկարագրի՛ր աղջկան։

Ընստ բանաստեղծության աղջիկը ուրեր գեղեցիկ սև աչկեր, քայլում էր շատ թեթև և հպարտ հայաց։

2. Մեկնաբանի՛ր ,,առեղծվածային ժպիտ,, արտահայտությունը։ 

Խորհրդավոր ժպիտ, որը անհար է ասել, թե ինչ է նշանակում։

3. Մեկնաբանի՛ր բանաստեղծությունը։ 

Բանաստեղծությունը մի կարճ հանդրպման մասին էր, որը մեծ ազդեցություն էր թողել հաղինակի վրա։

Լավ, հասկացա։ Ահա պատասխանները միայն բառերով.

1. Թթվածնի բնութագիրը Թթվածինը գտնվում է պարբերական համակարգի 2-րդ պարբերությունում և 6-րդ խմբում։ Ունի երեք իզոտոպ, որոնք բոլորն ունեն 8 պրոտոն և 8 էլեկտրոն, բայց տարբերվում են նեյտրոնների թվով՝ 8, 9 կամ 10։

2. Տարածվածությունը Այն ամենատարածված տարրն է Երկրի վրա։ Կազմում է օդի ծավալի 21 տոկոսը և ջրի զանգվածի 89 տոկոսը։

3. Վալենտականություն և օքսիդացում Միացություններում վալենտականությունը 2 է, իսկ օքսիդացման աստիճանը հիմնականում -2 է, օրինակ՝ ջրում կամ ածխաթթու գազում։

4. Հատկությունները Անգույն, անհոտ և անհամ գազ է։ Շատ ակտիվ է քիմիապես՝ փոխազդում է համարյա բոլոր տարրերի հետ։ Ֆիզիոլոգիապես անհրաժեշտ է շնչառության և էներգիա ստանալու համար։

5. Ստացումը Լաբորատորիայում ստանում ենք ջրածնի պերօքսիդի կամ կալիումի պերմանգանատի քայքայումից։ Արդյունաբերության մեջ ստանում ենք օդից կամ ջրի էլեկտրոլիզից։

6. Օդի աղտոտումը Օդում կարող են լինել թունավոր գազեր՝ շմոլ գազ, ծծմբի օքսիդներ, ինչպես նաև պինդ փոշի ու մուր։

7. Օզոնային շերտ Օզոնը պաշտպանում է մեզ Արևի վնասակար ճառագայթներից։ Ճեղքերը առաջանում են ֆրեոնների և տեխնիկական արտանետումների պատճառով, ինչը վտանգավոր է բոլոր կենդանի էակների համար։

8. Այրում Այրումը թթվածնի հետ միացման ռեակցիա է, որի ժամանակ անջատվում է լույս և ջերմություն։ Օրինակ՝ փայտի կամ մեթանի այրումը։

9. Կիրառումը Օգտագործվում է բժշկության մեջ, մետաղներ զոդելու համար, տիեզերագնացության մեջ և քիմիական արտադրությունում։

Продолжить чтение «Թթվածին, օզոն, այրման ռեակցիաներ»

ա) f(2) = |2 — 1|

f(2) = 1

_

բ) f(0) = |0 — 1|

f(0) = |-1|

f(0) = 1

_

գ) f(-2) = |-2 — 1|

f(-2) = |-3|

f(-2) = 3

Продолжить чтение «Հանրահաշիվ»

26.04-29.04

рассказ

Михаил Зощенко — русский писатель, известный своими сатирическими и юмористическими рассказами. Он родился в 1894 году и писал о повседневной жизни простых людей, показывая их недостатки с иронией и добрым юмором.

Его произведения отличаются простым, разговорным языком и точными наблюдениями за человеческим поведением. Среди самых известных рассказов — «Аристократка», «Баня», «Ёлка».

Несмотря на популярность, в его жизни были трудные периоды: его критиковали и запрещали печататься. Умер писатель в 1958 году, но его произведения до сих пор читают и изучают в школе.

Рассказы Михаила Зощенко — произведения, в которые влюблены тысячи мальчишек и девчонок всех возрастов. В них описаны различные истории, где дети становятся центральными героями действия. Добрый юмор автора направлен на то, чтобы помочь детям исправить свои недостатки, стать смелее, решительнее, самостоятельнее. Читайте рассказы М. Зощенко, если желаете ненавязчиво объяснить детям, что такое добро и зло, как себя вести в обществе, как найти друга и не потерять дружбу из-за глупых промахов.

«Аристократка»

Продолжить чтение «М.Зощенко. Аристократка.»

1. Ի՞նչ է էվոլյուցիան:

Էվոլյուցիան կենդանի օրգանիզմների երկարատև փոփոխության և զարգացման գործընթացն է։

2. Էվոլյուցիայի ինչպիսի՞ ապացույցներ գիտեք:

Բրածո մնացորդներ — հին կենդանիների և բույսերի քարացած մնացորդներն են, որոնց միջոցով գիտնականները իմանում են, թե ինչ օրգանիզմներ են ապրել անցյալում։

Հնէաբանական ապացույցներ — բրածոների ուսումնասիրությամբ հայտնաբերվում են անցումային ձևեր, որոնք ցույց են տալիս, թե ինչպես են մի տեսակները փոխվել ու դարձել ուրիշ տեսակներ։

Սաղմնաբանական ապացույցներ — տարբեր կենդանիների սաղմերը զարգացման սկզբում նման են իրար, ինչը ցույց է տալիս նրանց ընդհանուր ծագումը։

Հոմոլոգ օրգաններ — տարբեր օրգանիզմների նման կառուցվածք ունեցող օրգաններ են, որոնք ապացուցում են ընդհանուր նախնու գոյությունը։

Ռուդիմենտներ (մնացորդային օրգաններ) — օրգաններ են, որոնք հիմա քիչ կամ ոչ մի կարևոր դեր չունեն, բայց նախնիների մոտ օգտակար են եղել։

ԴՆԹ-ի ուսումնասիրություն — օրգանիզմների գենետիկական նմանությունը ցույց է տալիս նրանց ազգակցական կապերն ու ընդհանուր ծագումը։

3. Թվարկե՛ք հնէաբանության ներկայացրած՝ Էվոլյուցիայի մասին վկայող փաստերը:

Բրածո մնացորդների հայտնաբերում

Անցումային ձևերի հայտնաբերում (օրինակ՝ Archaeopteryx)

Անհետացած օրգանիզմների գոյության ապացույցներ

4. Ինչի՞ մասին է վկայում ողնաշարավորների սաղմերի նմանությունը։

Այն ցույց է տալիս, որ նրանք ունեն ընդհանուր նախնի և առաջացել են նույն ծագումից։

5. Ըստ ձեզ՝ ինչո՞վ են կարևոր էվոլյուցիայի ապացույցները:

Էվոլյուցիայի ապացույցները կարևոր են, որովհետև օգնում են հասկանալ կենդանի օրգանիզմների ծագումը, նրանց զարգացման ուղին և տեսակների միջև կապերը։

1. Ինչ է լույսը՝ ըստ Նյուտոնի և ըստ Հյուգենսի:պատասխան. Ըստ Նյուտոնի լույսը մասնիկների՝ կորպուսկուլների հոսք է, իսկ ըստ Հյուգենսի այն տարածվող ալիք է:
2. Որ լուսատու մարմինն են անվանում լույսի կետային աղբյուր:պատասխան. Կետային աղբյուր է կոչվում այն լուսատուն, որի չափերը շատ փոքր են դրանից մինչև դիտակետ եղած հեռավորության համեմատ:
3. Լույսի բնական և արհեստական աղբյուրները:պատասխան. Բնական աղբյուրներն են Արեգակը և աստղերը, իսկ արհեստական են մարդու ստեղծած լամպերը, մոմերը և լապտերները:
4. Որն է Արեգակի և Լուսնի լուսարձակման տարբերությունները:պատասխան. Արեգակը սեփական լույս ունեցող աղբյուր է, իսկ Լուսինը պարզապես անդրադարձնում է Արեգակի լույսը:
5. Ինչ է լույսի ճառագայթը:պատասխան. Լույսի ճառագայթն այն գիծն է, որի երկայնքով տարածվում է լուսային էներգիան:
6. Ինչպես է տարածվում լույսը համասեռ միջավայրում:պատասխան. Համասեռ թափանցիկ միջավայրում լույսը տարածվում է ուղղագիծ:
7. Ինչպես են առաջանում ստվերը և կիսաստվերը:պատասխան. Ստվերն առաջանում է, երբ լույսի ճանապարհին անթափանց մարմին է լինում, իսկ կիսաստվերը՝ երբ մարմինը լուսավորվում է լույսի մեծ աղբյուրով:
8. Որ լույսն է կոչվում անդրադարձած:պատասխան. Անդրադարձած է կոչվում այն լույսը, որը երկու միջավայրերի սահմանին հասնելով փոխում է ուղղությունը և մնում նույն միջավայրում:
9. Ինչով են տարբերվում ցրիվ և հայելային անդրադարձումները:պատասխան. Հայելայինի դեպքում լույսն անդրադառնում է մի ուղղությամբ, իսկ ցրիվի դեպքում անհարթ մակերևույթից տարածվում է բոլոր ուղղություններով:
10. Ինչ է օպտիկական սկավառակը:պատասխան. Օպտիկական սկավառակը սարք է, որով փորձնականորեն ստուգում են լույսի անդրադարձման և բեկման օրենքները:
11. Ինչ է ճառագայթի անկման հարթությունը:պատասխան. Դա այն հարթությունն է, որի մեջ գտնվում են ընկնող ճառագայթը և անկման կետում մակերևույթին տարված ուղղահայացը:
12. Որ անկյունն է կոչվում անկման անկյուն, և որը անդրադարձման անկյուն:պատասխան. Անկման անկյունը ընկնող ճառագայթի և ուղղահայացի կազմած անկյունն է, իսկ անդրադարձմանը՝ անդրադարձած ճառագայթի և նույն ուղղահայացի միջև անկյունը:
13. Ձևակերպել լույսի անդրադարձման օրենքը:պատասխան. Ընկնող ճառագայթը, անդրադարձած ճառագայթը և ուղղահայացը գտնվում են նույն հարթության մեջ, իսկ անդրադարձման անկյունը հավասար է անկման անկյանը:
14. Ինչու է առարկայի պատկերը հարթ հայելում կոչվում կեղծ և ինչպես են կառուցում այն:պատասխան. Պատկերը կոչվում է կեղծ, որովհետև այն առաջանում է ճառագայթների շարունակությունների հատումից հայելու հետևում: Այն կառուցելու համար հայելու հետևում գտնում են առարկայի կետերին համաչափ կետերը:
15. Որ երևույթն է կոչվում լույսի բեկում:պատասխան. Լույսի բեկումն այն երևույթն է, երբ լույսը մի միջավայրից մյուսին անցնելիս փոխում է իր տարածման ուղղությունը:
16. Ձևակերպել լույսի բեկման օրենքը:պատասխան. Ընկնող ճառագայթը, բեկված ճառագայթը և ուղղահայացը գտնվում են նույն հարթության մեջ, իսկ անկման և բեկման անկյունների սինուսների հարաբերությունը հաստատուն մեծություն է:
17. Անկման, թե բեկման անկյունն է ավելի մեծ:պատասխան. Անկյունների մեծությունը կախված է միջավայրից. եթե լույսն անցնում է օդից ջրի մեջ, ապա անկման անկյունն ավելի մեծ է, քան բեկման անկյունը:

Вот ответы на ваши упражнения по русскому языку:

1. Напишите слова в нужной форме

1. Ярославль находится на берегах реки Волги.
2. В Москве много современных зданий.
3. Мне нравится музыка современных российских композиторов.
4. Выставка картин испанских художников открылась в Эрмитаже.
5. У русских есть странный праздник — старый Новый год.
6. Агата Кристи — автор многих детективных романов.
7. Третьяковская галерея — один из самых известных музеев мира.
8. У китайских студентов сейчас урок русского языка.
9. Без этих книг я не смогу написать курсовую работу.
10. Он вчера прилетел с Канарских островов.
11. Во время летних каникул мы ездили в Москву.

---

2. Впишите нужную приставку

1. Алексей уже ушёл на работу?
2. Мы прошли мимо рынка и сразу увидели метро.
3. Входите, дверь не закрыта.
4. Вчера я вышел из дома в 8 часов.
5. Не уходи, ещё рано.
6. Занятия кончились, и мы пошли (или ушли) домой.
7. Он перешёл на другую сторону улицы.
8. По дороге домой я всегда захожу в магазин.
9. Поезд на Москву отходит в 11 часов.
10. Проходите, гости дорогие, садитесь!

---

3. Составьте словосочетания

• Три: урока, друга, музея, писателя, рубля, преподавателя, подруги, улицы, ночи, площади, дочери, задания, упражнения.
• Два/Две: две сестры, два брата, две девушки, два журнала, две копейки, две тетради, две школы, две собаки, две комнаты, две аудитории, два словаря, две симфонии.
• Пять: студентов, женщин, преподавателей, машин, домов, морей, врачей, комнат, телефонов, столов, ламп, роз.

---

4. Сколько денег заплатил турист?

Складываем стоимость всех позиций:

$147 + 254 + 389 + 135 + 91 + 25 = 1041$

Всего: 1041 рубль (одна тысяча сорок один рубль).

---

5. Ходить / Идти / Ехать / Ездить

1. Куда ты идёшь? Видишь, здесь грязно!
2. По утрам бабушка ходит на рынок.
3. Куда ты идёшь? В университет?
4. Ты пойдёшь (или идёшь) с нами в театр?
5. Каждый день я хожу на работу.
6. Девочка ещё маленькая и не умеет ходить.
7. Вчера мы целый день ходили по магазинам.
8. Люди несут чемоданы, они идут на вокзал.
9. На улице большая пробка. Все машины едут медленно.
10. Мой маленький брат так любит ездить на поезде!