Նարե Սուքիասյանի ուսումնական բլոգ

1. Համացանցից գտնել տեղեկություններ, ուսումնասիրել Նահապետ Քուչակ հեղինակին։ 

Նահապետ Քուչակը 16-րդ դարի հայ առաջին աշուղ-երգիչներից է, ով ծնվել է Վանի Խառակոնիս գյուղում և ժողովրդի կողմից օժտվել հրաշագործի հատկություններով։ Թեև երկար ժամանակ նրան է վերագրվել միջնադարյան աշխարհիկ քառատողերի՝ հայրենների հեղինակությունը, գրականագիտությունն ապացուցել է, որ դրանք հիմնականում ժողովրդական-գուսանական հավաքական ստեղծագործություններ են։ Նրա անվան հետ կապվող այս պոեզիան աչքի է ընկնում աշխարհիկ, ազատ ու կրքոտ սիրո, ինչպես նաև պանդխտության թեմաներով՝ դառնալով հայ քնարերգության ամենասիրված մարգարիտներից մեկը։

2. Ի՞նչ է հայրենը։ 

Հայրեն, հայկական միջնադարյան ժողովրդական տաղաչափության տեսակներից մեկը։ Բաղկացած է չորս 15 վանկանի տողից, նույնահանգ է։ Երբեմն տողերը երկատվում են (7-8 վանկ), գրվում ութ տողով։ Հայրենների սովորական թեմաներն են սերը, բերկրանքը, պանդխտությունը, խաղաղությունը և այլն։ Հայրենները մեծ հետք են թողել հայ բանաստեղծական արվեստի վրա։ Դրանց նմանությամբ և անվանումով գրել են հայ միջնադարյան բանաստեղծներ, որոնցից ամենանշանավորը Նահապետ Քուչակն է։ Բայց 15-17-րդ դարերի որոշ ձեռագրերում պանդխտության և խոհա-խրատական հայրենների մեծ մասի հեղինակ է նշվում Հովհաննես Երզնկացին։ Իսկ սիրային հայրենները հանդիպում են առանց հեղինակային անվան, սակայն 1882 թ.-ին որոշ հեղինակներ և գրականագետներ հայրենների հեղինակ են ճանաչում Նահապետ Քուչակին։ Հայրենները Քուչակի երգերը չեն, դրանք գուսանաժողովրդական երգեր են։ Հայրենները գեղարվեստական բարձր հատկություններով օժտված արժեքներ են, «Հայ քնարերգության ամենասքանչելի գանձերը»,- ասել է Վալերի Բրյուսովը։

3. Կարդացե՛ք հայրենները, մեկնաբանեք։ 

Ես աչք ու դու լոյս, հոգի,

առանց լո՛յս՝ աչքըն խաւարի․

Ես ձուկ ու դու ջուր, հոգի,

առանց ջո՛ւր՝ ձուկըն մեռանի․

Երբ զձուկն ի ջըրէն հանեն

մի այլ ջուր ձըգեն, նայ ապրի,

Երբ զիս ի քենէ զատեն,

քան զմեռնելն այլ ճար չի լինի։

Երբ սերն ի յաշխարս եկավ,եկավ իմ սիրտս բնակեցավ.

Հապա յիմ սրտես ի դուրս` յերկրէ յերկիր թափեցավ.

Եկավ ի գլուխս ելավ, ի ըղեղս ելավ թառեցավ:

Աչիցս արտասուք ուզեց, նա արյուն ի վար վաթեցավ:

Ես ան հաւերուն էի,

որ գետինըն կուտ չուտէի․

Թըռչ՚ի երկընօքն երթ՚ի,

թէ սիրոյ ակնատ չընկնէի․

Ակնատն ի ծովուն միջին`

էր լարած՚ ես չգիտէի․

Ամէն հաւ ոտօքն ընկնէր,

ես ոտօքս ու թեւս աւելի։

Երբ որ ես պըզտիկ էի,

կանչէին ինձ ոսկի տըղայ․

Մեծցա, սիրու տէր եղայ,

երեսիս գոյնըն կու գընայ․

― Մանկտի՛ք, ձեր արևն ասեմ,

որ սիրուն՝ քարըն չի դիմնայ․

Սիրուն՝ քար ւ’երկաթ պիտի,

պողպատէ դըռնակն ի վերայ։

Այս տարի մեր դպրոցական թեմաները շատ հետաքրքիր ու բովանդակալից էին։ Մենք հիմնականում կենտրոնացանք գենետիկայի վրա, ինչն ինձ միշտ է ձգել։ Ուսումնասիրելով ԴՆԹ-ն և ՌՆԹ-ն՝ պատկերացում կազմեցինք, թե ինչպես են երեխաները ծնողներից ժառանգում այս կամ այն հատկանիշները։

Ինձ համար ամենատպավորիչն այն փաստն էր, որ երկու դարչնագույն աչքերով ծնողներ կարող են ունենալ կապուտաչյա երեխա։ Դա բացատրվում է նրանով, որ մարդը կարող է լինել տվյալ գենի գաղտնի կրողը, բայց ինքն չունենա այդ արտաքին հատկանիշը։ Այս ուսումնական տարին իսկապես տվեց մեծածավալ ու օգտակար գիտելիքներ

Կենսաբանություն

Դաս 2

Կենսաբանություն

Դաս7 (27.10-30.10)

Դաս8 (2.11-7.11)

Դաս 9(10․11-14․11)

Դաս 10

Դաս 12(24.11-28.11․)

Դաս 13(01․12-05.12․)

Դաս 14(08.12.- 12.12.)

Դաս 15(15.12.- 19.12.)

Կենսաբանություն

Դաս 17(09.02-13.02.)

Դաս18(16․02-20․02)

Դաս19(02.03_06.03)

Դաս20(09.03_12.03) Ժառանգական փոփոխություններ։

Դաս21(16․03-20․03) Մուտացիաներ

Դաս22(30․03-03․04)

Դաս 23

Դաս 24

Դաս25

Դաս 26

Դաս 28

1. Աշխարհագրական դիրք

Սյունիքի մարզը գտնվում է Հայաստանի Հանրապետության հարավային հատվածում։ Այն զբաղեցնում է ռազմավարական նշանակության դիրք։

• Սահմանակից է. Հյուսիսում՝ Վայոց ձորի մարզին, արևելքում՝ Ադրբեջանին, արևմուտքում՝ Նախիջևանին (Ադրբեջան), իսկ հարավում Արաքս գետով սահմանակից է Իրանի Իսլամական Հանրապետությանը։
• Մարզկենտրոնը. Կապան քաղաքն է։

2. Բնական պայմաններ և ռեսուրսներ

Սյունիքն աչքի է ընկնում բնական պայմանների բազմազանությամբ և հարստությամբ։

• Ռելիեֆ. Մարզն ունի խիստ լեռնային ռելիեֆ։ Այստեղ են գտնվում Զանգեզուրի, Բարգուշատի, Մեղրու լեռնաշղթաները։ Ամենաբարձր կետը Կապուտջուղ լեռն է ($3905$ մ)։
• Ջրային ռեսուրսներ. Գլխավոր գետերն են Որոտանը, Ողջին և Մեղրիգետը։ Մարզում կան գեղեցիկ բնական լճեր, ինչպիսին է Սև լիճը։
• Կլիմա. Տարբերվում է ըստ բարձրության՝ չոր մերձարևադարձայինից (Մեղրի) մինչև ցուրտ լեռնային։
• Օգտակար հանածոներ. Սյունիքը Հայաստանի «հանքային դարպասն» է։ Այստեղ կան պղնձի, մոլիբդենի (Քաջարան, Ագարակ), ոսկու և բազմամետաղների հարուստ պաշարներ։

3. Բնակչություն

Սյունիքը Հայաստանի ամենախիտ բնակեցված մարզերից չէ՝ իր լեռնային բնույթի պատճառով։

• Թվաքանակ. Բնակչությունը կազմում է մոտ 134,000 մարդ (ըստ վերջին վիճակագրական տվյալների)։
• Խոշոր քաղաքներ. Կապան, Գորիս, Սիսիան, Մեղրի, Քաջարան և Ագարակ։

4. Տնտեսություն

Մարզի տնտեսության հիմքը լեռնահանքային արդյունաբերությունն է։

• Ձեռնարկություններ. Ամենախոշորը Զանգեզուրի պղնձամոլիբդենային կոմբինատն է (Քաջարան)։ Զարգացած է նաև էներգետիկան (Որոտանի ՀԷԿ-երի կասկադ)։
• Գյուղատնտեսություն. Բնակչությունը զբաղվում է անասնապահությամբ, իսկ հարավային շրջաններում (Մեղրի)՝ այգեգործությամբ (թուզ, նուռ, արքայանարինջ)։
• Տուրիզմ. Վերջին տարիներին տուրիզմը մեծ թափ է ստացել՝ շնորհիվ պատմական հուշարձանների և ժամանակակից ենթակառուցվածքների։

5. Նշանավոր վայրեր

Սյունիքը հարուստ է թե՛ բնական, թե՛ պատմական գանձերով.

• Տաթևի վանք. 9-րդ դարի հոյակերտ համալիր, որտեղ կարող եք հասնել աշխարհի ամենաերկար հետադարձելի ճոպանուղով՝ «Տաթևերով»։
• Քարահունջ (Զորաց քարեր). Աշխարհի հնագույն աստղադիտարաններից մեկը։
• Խնձորեսկ. Հին քարանձավային քաղաք և հայտնի ճոճվող կամուրջը։
• Շաքիի ջրվեժ. Հայաստանի ամենագեղեցիկ ջրվեժներից մեկը։
• Ուխտասար. Հազարավոր ժայռապատկերներով հարուստ հնավայր։

СТЕПЕНИ СРАВНЕНИЯ ПРИЛАГАТЕЛЬНЫХ.

сильн-ый -ее (-ей) сильнее
интересн-ый -ее (-ей) интереснее

крепк-ий крепче чередование согласных

г/ж, к/ч,

тих-ий тише
молод-ой моложе х/ш, д/ж, г /ч, ст/щ
богат-ый богаче
чист-ый чище

Особые случаи образования сравнительной степени:

ЗАПОМНИТЕ!
хороший — лучше,
плохой — хуже,
большой — больше,
маленький — меньше

Упражнение 6. Употребите прилагательные из скобок в форме
сравнительной степени.

1. Читайте громче! 2. Говорите медленнее! 3. Пишите лучше!
2. Слушайте внимательнее! 5. Одевайтесь теплее! 6. Мой руки чище!
3. Чем выше в горы мы поднимались, тем труднее становилось дышать.
4. Чем тише вы говорите, тем хуже я вас слышу. 9. Тем быстрее читается
   книга, чем она интереснее. 10. Насколько ниже температура вещества,
   настолько медленнее движутся молекулы. 11. Чем больше становится
   скорость ракеты, тем сильнее действуют перегрузки.

Продолжить чтение «Работа над грамматическими заданиями»

Գոյության կռվի ինչպիսի՞ ձևեր կան: Գոյության կռվի երեք ձևերն են՝ ներտեսակային, միջտեսակային և կռիվ անօրգանական աշխարհի անբարենպաստ պայմանների դեմ:

Ի՞նչ փոխհարաբերություններ կան միևնույն պոպուլյացիայի առանձնյակների միջև: Միևնույն պոպուլյացիայի ներսում առանձնյակները հիմնականում մրցակցում են սննդի, տարածքի և բազմացման համար, սակայն կարող են նաև համագործակցել պաշտպանության նպատակով:

Բերե՛ք օրինակներ տարբեր տեսակների միջև եղած հարաբերություններից: Տարբեր տեսակների միջև հարաբերությունների օրինակներ են գիշատչությունը (առյուծ և զեբր) և սիմբիոզը (մեղու և ծաղիկ):

Ինչպիսի՞ փոխհարաբերություն գոյություն ունի պոպուլյացիայի առանձնյակների և անօրգանական աշխարհի միջև: Առանձնյակները փոխազդում են անօրգանական աշխարհի հետ՝ հարմարվելով ջերմաստիճանի փոփոխություններին, ջրի պակասին կամ լույսի քանակին:

Մատնանշե՛ք, թե ում է ծառայում բնական ընտրությունը, եթե արհեստական ընտրությունը ծառայում է մարդու շահերին: Ի տարբերություն արհեստական ընտրության, բնական ընտրությունը ծառայում է բացառապես տեսակի գոյատևմանը և տվյալ միջավայրին հարմարվելուն:

Օրինակներով հիմնավորե’ք, որ արհեստական ընտրությամբ ապացուցվում է էվոլյուցիան: Արհեստական ընտրությունը համեմատե՛ք բնական ընտրության հետ: Արհեստական ընտրությունն ապացուցում է էվոլյուցիան, քանի որ մարդը վայրի տեսակներից ստանում է նոր ցեղատեսակներ, ինչպես օրինակ՝ վայրի կաղամբից ստացված տարատեսակները: Ի տարբերություն բնականի, այստեղ ընտրող գործոնը մարդն է, և գործընթացն ընթանում է շատ ավելի արագ:

Мужской род

Огурец, Парашют, Петя, Дедушка,Товарищ

Женский род

Книга, Брошюра, Света, Девочка, Кастрюля, Фамилия

Средний род

Метро, Жюри, Солнце, Семечко, Имя

Мужской род (он, мой)	Женский род (она, моя)	Средний род (оно, моё)
мальчик	вода	озеро
багаж	щека	море
фламинго	туфля	какао
шимпанзе	свёкла	пюре
компьютер	тапка	болото

Продолжить чтение «Грамматические задания»

Не надо врать

Вопросы для обсуждения в классе

• Почему Минька не почувствовал радости, когда папа купил ему обещанный подарок (фотоаппарат или коньки — в зависимости от редакции)?
• Как вы понимаете фразу отца: «Люди, которые лгут, — смешны и жалки»?
• Почему автор заканчивает рассказ фразой о том, что он «уже тридцать лет не врет»? Трудно ли это?

Самое главное

Тема и основная идея

• Тема: Поиск «рецепта» того, как стать храбрым, сильным и выдающимся человеком.
• Идея: Истинная сила и храбрость невозможны без знаний и ума. Автор подводит читателя к мысли, что «самое главное» — это комплекс качеств, где интеллект управляет физической силой.

(Эксперименты Андрюши)

Рассказ строится как серия неудачных попыток мальчика Андрюши Рыженького стать «замечательным человеком» по советам мамы:

1. Попытка №1 (Храбрость): Андрюша решает никого не бояться и лезет в драку с собакой, но получает укусы.
2. Попытка №2 (Сила): Герой решает стать сильным, но в итоге падает в воду, пытаясь доказать свое превосходство.
3. Попытка №3 (Умение плавать): Даже овладев навыком, он не может спасти другого, потому что не знает, как это сделать правильно.

Мама в рассказе выступает как наставник, который дает уроки постепенно, исходя из ошибок сына.

• Сначала она учит его храбрости, затем — силе, потом — мастерству (умению плавать).
• Финальный и самый важный урок: чтобы всё это принесло пользу, нужно иметь ум. Именно ум позволяет понять, когда нужно проявить храбрость, а когда — осторожность.

Вопросы для обсуждения на уроке:

1. Почему Андрюша каждый раз попадал в нелепые ситуации, хотя следовал советам мамы?
2. Можно ли считать человека по-настоящему храбрым, если он совершает безрассудные поступки?
3. Как вы понимаете финал рассказа? Согласны ли вы, что «ум» — это самое главное?

Երբ դեռ մանուկ էի՝ շատ եկեղեցասեր ու ջերմեռանդ էի։ Իմ քրիստոնյա և աստվածավախ մայրս այնպես դաստիարակած էր։

Գիշեր ու ցերեկ զրուցած էր ինձ՝ կապույտը ցուցնելով։

— Վերը, ամպերու ետին, ճիշտ աստղերուն քովիկը, Աստված կա, որ մեզ կը դիտե, ինչ որ ընենք և զրուցենք՝ կը տեսնե և կը լսե. ա՜յ, վերն է, վերը… Ղուրպան ըլլիմ զորությանը,— և կը խաչակնքեր, որուն կը հետևեի։

Կազդեին ինձ մորս ըսածները, որովհետև անկեղծ մայրիկ էր։ Թեև չէի տեսներ այդ Աստվածը, բայց չէի ալ հարցներ. «Ապա ո՞ւր է, մայրի՛կ, չեմ տեսներ», որովհետև կապույտին մեջ վեհություն մը կար, աստղերը այնպիսի հանդիսավորություն մ՚ունեին, որ կը զգայի թե բան մը կար, քաղցր սարսուռ մը կը բռներ կը կենար, հոգիս կը թռչեր, կը թռչեր…

Ամեն առավոտ մութն ու լուսուն մայրիկիս հետ ժամ կերթայի, որ ատեն միայն ժամկոչը կըլլար հոն։ Մայրս վերնատունը չէր երթար, ձեռքս բռնած կուգար դասը և Մայրիկ Աստվածածնա պատկերին առջև կաղոթեր։ Մոմը, որ կը պլպլար այդ յուղոտ և դժգույն պատկերին առջև՝ երերուն ստվեր մը կը ձգեր շուրջը․ թախծություն էր ու քաղցրություն…

Մայրս կաղոթեր և ներողություն կաղերսեր անաստված հորս համար։Հայրս 30 տարիե ի վեր պատարագի ձայն չէր լսած։ Ես կամաց-կամաց կը բարձրանայի և կեդրոնի մոմն ալ կը կպցնեի։

— Մայրի՛կ, մայրի՜կ, վեր եկուր։

— Սո՜ւս, սուս, վա՛ր իջիր։

Ես կիջնայի վար։ Մայրս արտորանոք վերնատուն կերթար, որպեսզի տերտերը չտեսներ, թե ինք դասն էր եկեր։ Երբ տուն երթալե ետք պատճառը կը հարցնեի տաճարը չելլելուն՝ ըսավ.

— Գառնուկս, կնիկներուն համար մեղք է խորան ելլելը։

Չէի հասկնար հիմիկվան պես Եվայի պատմության նշանակությունը։

Ճրագալույծ գիշեր մը զիս բարձրացուցին վերնատուն։ Այդ սրբազան լռության և մութին մեջ մենակ ես էի, որ վերնատունը կանգնած, սպիտակ շապիկ հագած, դալկահար մոմ մը կը բռնեի ձեռքիս մեջ։

— Քրիստոս հարյավ ի մեռելոց…— իմ երգս բոլորը ծունկի բերել տվավ։

Վերջեն լսեցի, որ մայրս կարտասվե եղեր, իհարկե հորս համար, որ իր ամենապզտիկ մանկան երգը չէր լսած։

Продолжить чтение «Ներման աղոթք»