Երկրաչափություն 9

Երկրաչափություն

naresuqiasyan

AP : PB = 2 : 1

CP : PD = 2 : 1

AP = 12/3 x 2 = 8

AP x PB = CP x PD

x x (18 — x) = 4 x 18

18x — x2 = 72

x2 — 18x + 72 = 0

D = 324 — 288 = 36 = 62

x1 = (18 + 6)/2 = 12

x2 = (18 — 6)/2 = 6

AP = 6 սմ

PB = 12 սմ

AM x BM = ըստ 2 հատվող լարերի կանոնի

AM x BM = CM x MD

AM x BM = (R — d) (R + d)

AM x BM = R2 — d2

Продолжить чтение «Երկրաչափություն»
Կենսաբանությու 9

Կենսաբանություն

naresuqiasyan
  1. Ո՞ր նյութերն են կոչվում պոլիմերներ, նշել դրանց մոնոմերները։

Պոլիմերները շատ մեծ մոլեկուլներ են, որոնք կազմված են մեծ թվով կրկնվող ավելի փոքր միավորներից, որոնք կոչվում են մոնոմերներ։ Օրինակ, սպիտակուցների պոլիմերը կազմված է ամինաթթուների մոնոմերներից,

  1. Նկարագրել սպիտակուցների , աշխաջրերի , ճարպերի ֆունկցիաները՝ նշելով օրինակներ։

    առանց դժվար տերմինների
  2. Սպիտակուցները մեր մարմնի շինարարական նյութն են, որոնք կատարում են բոլոր աշխատանքները, ինչպես օրինակ՝ մեր մազերի կերատինը կամ սնունդը մարսող ֆերմենտները։ Ածխաջրերն ու ճարպերը հիմնականում ծառայում են որպես էներգիայի աղբյուրներ. ածխաջրերը արագ վառելիքն են օրինակ՝ շաքարը, իսկ ճարպերը՝։
  3. Ի՞նչ ես հասկանում սպիտակուցի բնափոխում ասելով՝ բերել առօրյաում հանդիպող օրինակներ։

    Սպիտակուցի բնափոխում այն է, երբ սպիտակուցը փոխում է իր կառուցվածքը և կորցնում հատկությունները
    Երբ ձուն տաքանում է ձվի սպիտակուցը հեղուկից դառնում է պինդ կամ երբ կաթի մեջ լիմոնահյու ես լցնում այն փաթիլաորվում է։
  4. Նկարագերլ նուկլեինաթթուների կառուցվածքը և ֆունկցիաները։

նուկլեինաթթուներ են ՌՆԹ և ԴՆԹ։ ԴՆԹ կազմված է 2 շղթայից և կրում է մեր մասին ինֆորմացիոն։ ՌՆԹ կիսվում է 3 մասի և պատասխանատու է տեղեկատվության տեղափոխման, ամինաթթուների տեղափոխման և այլ

Ֆիզիկա 9

Շառլ Կուլոն

naresuqiasyan

Շառլ-Օգյուստեն դը Կուլոնը (Charles-Augustin de Coulomb, 1736–1806) ֆրանսիացի ականավոր ֆիզիկոս և ռազմական ինժեներ է, որը մեծ ներդրում է ունեցել հատկապես էլեկտրականության և մագնիսականության ուսումնասիրության մեջ։

Հիմնական Ներդրումները

1. Կուլոնի Օրենքը

Կուլոնի ամենակարևոր և հիմնարար հայտնագործությունը նրա անունով կոչվող օրենքն է (1785 թ.), որը նկարագրում է էլեկտրական լիցքերի փոխազդեցության ուժը (էլեկտրաստատիկ ուժը)։

Օրենքի էությունը. Երկու անշարժ կետային էլեկտրական լիցքերի փոխազդեցության ուժը՝

  • Ուղիղ համեմատական է լիցքերի մեծությունների արտադրյալին։
  • Հակադարձ համեմատական է դրանց միջև եղած հեռավորության քառակուսուն։

Այս օրենքը ֆիզիկայի մեջ ձևակերպվում է հետևյալ կերպ.

F=k ∣q1​q2​∣​/r2

Որտեղ՝

  • F — փոխազդեցության ուժն է,
  • q1​ և q2​ — լիցքերի մեծություններն են,
  • r — լիցքերի միջև հեռավորությունն է,
  • k — համեմատականության գործակիցն է։

2. Ոլորակշեռքի Հայտնագործումը

Կուլոնը հայտնագործել է զգայուն գործիք՝ ոլորակշեռքը, որը նրան հնարավորություն տվեց չափելու շատ փոքր ուժերը և փորձնականորեն հաստատելու իր օրենքը։ Օլորակշեռքը հետագայում կիրառվեց նաև մագնիսական բևեռների միջև փոխազդեցության ուժը չափելու համար՝ ցույց տալով, որ այն նույնպես ենթարկվում է հակադարձ քառակուսային կախվածության օրենքին։

3. «Կուլոն» Միավորը

Ի պատիվ նրա ներդրումների, էլեկտրական լիցքի քանակի միավորը Միավորների միջազգային համակարգում (ՄՀ) կոչվել է կուլոն (C)։

Հայոց լեզու

Գոյական

naresuqiasyan
  1. Առանձնացրե՛ք գոյականները։

Կարծր, աղմուկ, մշտապես, ընկերություն, տրորել, հորովել, քամի, թերևս, վախճան, հինգ, հարկավ, ստվեր, ագռավ։

  1. Ընդգծե՛ք իրանիշ գոյականները։

Դյուցազն, ակումբ, գուլպա, աղաղակ, զավակ, ծնունդ, նվագ, արտույտ, հյուպատոս, հանդիսական, թագաժառանգ, մատիտ։ 

  1. Ընդգծե՛ք անձնանիշ գոյականները։ 

Ախոյան, սարկավագ, ծղրիդ, կախարդ, դուստր, ջորի, արշավ, կայսր, ականջ, աղախին, բժիշկ, բազե, գավիթ։ 

  1. Ուղղե՛ք հատուկ անունների գրությունը։ 

Մեծ Հայք, Արշակ Երկրորդ, Կարմիր բլուր, Անիի միջնաբերդ, Դավիթ Շինարար, Հայաստանի Հանրապետություն, Ռուսաստանի Դաշնություն։

  1. Կազմե՛ք տրված գոյականների հոգնակի թիվը։ 

Կրիա-կրեաներ թիվ-թվեր, վկա-վկաներ, սպի-սպիներ, ջիղ-ջղեր, գաթա-գաթաներ, զորամաս-զորամասեր, սրունք-սրունքներ, ջահակիր-ջահակիրներ, կոճղ-կոճղեր, կայսր-կայսրեր, մարդ-մարդիկ, վիպագիր-վիպագիրներ։ 

  1. Փակագծում տրված բառերից ընդգծեք ճիշտը։ 

Մեր /թիմը, թիմն/ հաղթեց գավաթի մրցաշարում։ 

Քաղբանտարկյալների /կանայք, կանայքը/ նստացույց են սկսել կառավարության շենքի առջև։ 

Վերջապես /ուղեկցողը, ուղեկցողն/ եկավ։ 

Քիչանց /ամպրոպը, ամպրոպն/ որոտաց։ 

/Կարենն, Կարենը/ ՝ իմ ավագ /եղբայրը, եղբայրն/ , արդեն ավարտել է դպրոցը։ 

  1. Հոլովեք տրված բառերը՝ այգի, հարկ, ժողով, բժիշկ, երկինք։
  2. Նշե՛ք տրված բառերի հոլովումը՝ աշուն, այսօր, կեսգիշեր, երեկո, ուրբաթ, տարի, ամիս, օր, երեկ, րոպե, երբ, մահ, ժամ, գարուն, դար, մարդ, մեծություն, ամառ, ձու, ընկեր, լեռ, բեռ, ձյուն։ 

աշուն-ուղղական, այսօր, կեսգիշեր, երեկո, ուրբաթ, տարի, ամիս, օր, երեկ, րոպե, երբ, մահ, ժամ, գարուն, դար, մարդ, մեծություն, ամառ, ձու, ընկեր, լեռ, բեռ, ձյուն։ 

  1. Կապակցության իմաստն արտահայտե՛ք մեկ գոյականով։ 

Այգի բացվելը-այգեբաց

բարին կամեցող-բարյացկամ

բլուրների շարք-բլրաշար

գարու հաց-գարեհաց

գլուխների քանակը-գլխաքանակ

դաձնուց հյուսված պսակ-դարձեպսակ

երգիչների խումբ-երգչախումբ

երթևեկության ուղի-երթուղի

զենք կրող-զինակիր

զույգերով պար-զուգապար

ընծայելու մասին գիր-ընծայագիր

ձեթի ճրագ-ձիթաճրագ

ժամանակ անցկացնելը-ժամանց

դեմքի նկար-դիմանկար

ետին խորշ-ետնախորշ

երգերի շարք-երգաշար

ողբ ասողը-ողբասաց

չմուշկներով վազելը-չմուշկավազք

պատվեր տվողը-պատվիրատու

ոսկուց ձուլված դրամ -ոսկեդրամ

լեռն անցնելու տեղը-լեռնացք

լուր բերողը-լրաբեր

ծաղիկներ վաճառողը-ծաղկավաճառ

ոտքի թաթը-ոտնաթաթ

պահակային զորք-պահակազոր

իրեր պահելու սենյակ-պահեստասենյակ

պատիժը կրելու խուց -պատժախուց

Ֆիզիկա 9

Ռեզերֆորդի Ոսկու Փայլաթիթեղի Փորձը (1909-1911)

naresuqiasyan

Ռեզերֆորդի փորձը հիմնարար նշանակություն ունեցավ ֆիզիկայի համար, քանի որ այն հերքեց ատոմի կառուցվածքի մասին գոյություն ունեցող պատկերացումները և բացահայտեց ատոմային միջուկը։

Փորձի Նախապատմություն՝ Թոմսոնի Մոդելը

Մինչև Ռեզերֆորդի փորձը, գիտական աշխարհում գերակշռում էր Ջ. Ջ. Թոմսոնի կողմից առաջարկված «չամիչով պուդինգի» մոդելը։ Այն ենթադրում էր, որ ատոմը դրական լիցքավորված նյութի միատարր գունդ է, որի մեջ, ինչպես չամիչը պուդինգի մեջ, բաշխված են բացասական լիցքավորված էլեկտրոնները։

Ռեզերֆորդը ենթադրում էր, որ եթե այս մոդելը ճիշտ է, ապա արագընթաց α-մասնիկները (որոնք ծանր են և դրական լիցքավորված) պետք է անցնեին նման նոսր դրական նյութի միջով՝ առանց էական շեղումների։

Փորձի Կազմակերպումը

Էռնեստ Ռեզերֆորդի ղեկավարությամբ Հանս Գեյգերը և Էռնեստ Մարսդենը կիրառեցին հետևյալ կառուցվածքը.

  1. α-Մասնիկների Աղբյուր: Ռադիոակտիվ նյութը ճառագայթում էր դրական լիցքավորված α-մասնիկներ։
  2. Թիրախ: α-մասնիկների փունջն ուղղվում էր ոսկու չափազանց բարակ փայլաթիթեղի վրա (որը հաստությամբ համապատասխանում էր ընդամենը մի քանի հազար ատոմի)։
  3. Դետեկտոր: Փայլաթիթեղը շրջապատված էր շարժական լյումինեսցենտ էկրանով (ցինկի սուլֆիդով պատված), որը թույլ էր տալիս տեսնել ցրման ճշգրիտ անկյունը՝ α-մասնիկների բախման կետում առաջացող առկայծումների միջոցով։

Անսպասելի Արդյունքները

Փորձի արդյունքները կտրուկ հակասեցին Թոմսոնի մոդելով կանխատեսվածին և ցնցեցին գիտական աշխարհը.

  • Զանգվածային Անցում. α-մասնիկների մեծամասնությունը (մոտ 99.9%) անցավ ուղիղ՝ գրեթե առանց շեղվելու։
    • Մեկնաբանություն. Սա նշանակում էր, որ ատոմը գրեթե ամբողջությամբ դատարկ տարածություն է։
  • Փոքր Շեղումներ. Մի փոքր մասը շեղվեց ընթացքի ուղղությունից՝ փոքր անկյուններով։
  • Հետադարձ Ցրում. Ամենակարևորը՝ շատ չնչին մասը (մոտ 20,000-ից 1-ը) շեղվեց 90°֊ից մեծ անկյուններով, այսինքն՝ գրեթե հետ դարձավ։

Ռեզերֆորդը հետադարձ ցրման երևույթը բնութագրել է հետևյալ հայտնի արտահայտությամբ. «Դա նույնն էր, թե թղթի կտորի վրա կրակեիք 15 դյույմանոց (381 մմ) արկով, և այն հետ դառնար՝ ձեզ խփելով»։

Միջուկային Մոդելի Ստեղծումը

Արդյունքները մեկնաբանելիս Ռեզերֆորդը եկավ այն եզրակացության, որ ատոմը պետք է ունենա.

  1. Միջուկ (The Nucleus): Ատոմի կենտրոնում գտնվող չափազանց փոքր (ատոմից մոտ 100,000 անգամ փոքր) տարածք, որտեղ կենտրոնացված է ատոմի ամբողջ դրական լիցքը և գրեթե ամբողջ զանգվածը։ Հենց այս խիտ միջուկի հետ բախվելիս էին α-մասնիկները հետ դառնում։
  2. Միջուկի Շուրջը Պտտվող Էլեկտրոններ: Բացասական լիցք ունեցող էլեկտրոնները շարժվում են դատարկ տարածության մեջ՝ միջուկի շուրջը (ինչպես մոլորակները՝ Արեգակի շուրջը)։

Այսպիսով, Ռեզերֆորդի փորձը հիմք դրեց ատոմի ժամանակակից պատկերացումներին։

Ֆիզիկա 9

Բենջամին Ֆրանկլինը ֆիզիկայի և գիտության ոլորտում

naresuqiasyan

Բենջամին Ֆրանկլինը ֆիզիկայի և գիտության ոլորտում կատարել է հեղափոխական բացահայտումներ և գյուտեր։ Նրա գիտական կարիերան, որը սկսվել է 1740-ականներին, նրան դարձրել է Լուսավորության դարաշրջանի ամենանշանավոր գործիչներից մեկը։

Էլեկտրականության Տեսություն և Բացահայտումներ

Ֆրանկլինի գիտական աշխատանքի կենտրոնում եղել է էլեկտրականությունը:

  • Լիցքի Պահպանման Օրենքը. Նա առաջինն էր, որ առաջ քաշեց էլեկտրականության մեկ հեղուկի տեսությունը (single-fluid theory)։ Ըստ այս տեսության, էլեկտրականությունը մի տեսակ «հեղուկ» է, որը կարող է փոխանցվել մարմնից մարմին։ Ամենակարևորը՝ նա հայտնաբերեց, որ էլեկտրական լիցքը ոչ թե ստեղծվում կամ ոչնչացվում է, այլ միայն փոխանցվում է մեկ մարմնից մյուսին, որը հայտնի է որպես էլեկտրական լիցքի պահպանման օրենք։
  • Դրական և Բացասական Լիցքեր. Ֆրանկլինը ներմուծեց դրական (+) և բացասական (−) լիցքերի նշանակումները՝ փոխարինելով նախորդող՝ «ապակե» (vitreous) և «խեժային» (resinous) տերմիններին։
  • Լեյդենյան Տարաներ (Leyden Jars). Նա պարզեց, որ Լեյդենյան տարաները (վաղ կոնդենսատորներ) էլեկտրական լիցքը կուտակում են ապակու մեջ։ Նա նաև ներմուծեց «մարտկոց» (battery) տերմինը՝ նկարագրելու համար իրար միացված կոնդենսատորների շարքը։

Հիմնական Գյուտեր և Ինժեներական Լուծումներ

Ֆրանկլինը հայտնի էր իր գիտական գիտելիքները գործնական խնդիրների լուծմանը ծառայեցնելու ունակությամբ։

  • Կայծակնորս (Lightning Rod). Էլեկտրականության վերաբերյալ իր բացահայտումներից բխող ամենակարևոր գյուտը կայծակնորսն էր։ Հիմնվելով այն գաղափարի վրա, որ սուր ծայրերը կարող են «լուռ» կերպով դուրս քաշել էլեկտրական լիցքը ամպերից, նա առաջարկեց շենքերի վրա տեղադրել սուր մետաղյա ձողեր՝ կայծակի էներգիան անվնաս կերպով հող տանելու համար։ Այս գյուտը փրկել է անթիվ կյանքեր և կառույցներ։
    • Հիշեցում. Այս գյուտին է նախորդել նրա հայտնի Օդապարիկի Փորձը (Kite Experiment, 1752), որով նա ապացուցեց կայծակի էլեկտրական բնույթը։
  • Բիֆոկալ Ակնոցներ (Bifocals). Հոգնելով երկու տարբեր ակնոցներ անընդհատ փոխելուց (մեկը՝ մոտիկ, մյուսը՝ հեռու տեսնելու համար), Ֆրանկլինը հորինեց «կրկնակի ակնոցներ», որոնք այսօր կոչվում են բիֆոկալներ։
  • Ֆրանկլինյան Վառարան (Franklin Stove). Նա նախագծեց մետաղական վառարան, որը, ի տարբերություն ավանդական բուխարիների, ավելի քիչ ծուխ էր արտանետում և ավելի արդյունավետ էր տաքացնում սենյակը՝ օգտագործելով ջերմադինամիկայի սկզբունքները։

Ներդրումներ Այլ Գիտությունների Մեջ

Ֆրանկլինի հետաքրքրությունները չէին սահմանափակվում միայն ֆիզիկայով.

  • Օվկիանոսագրություն. Նա գծագրեց և անվանեց Գոլֆստրիմ (Gulf Stream) տաք հոսանքը Ատլանտյան օվկիանոսում, ինչը զգալիորեն կրճատեց Եվրոպայից Ամերիկա նավարկության ժամանակը։
  • Օդերևութաբանություն. Նա առաջիններից էր, որ հասկացավ, որ փոթորիկները (հատկապես արևելյան ափի) չեն շարժվում քամու ուղղությամբ, այլ պտտվում են։
  • Այլ Գյուտեր. Բացի այդ, նա հորինեց ապակե հարմոնիկան (Glass Armonica) (երաժշտական գործիք), ճկուն միզային կաթետերը (flexible urinary catheter), օդաչափը (odometer) և նույնիսկ մանուկ հասակում՝ լողի լաստիկների վաղ տարբերակը։
  • Բժշկություն. Նա ակտիվորեն աջակցում էր ջրծաղկի դեմ պատվաստմանը և մասնակցեց Փարիզում մեզմերիզմի (Mesmerism) գիտական հերքմանը։