Месяц: Февраль 2026

1. Ի՞նչ գործոններ են ազդում ՀՀ բնակչության ու բնակավայրերի տեղաբաշխման վրա:

ՀՀ բնակչության տեղաբաշխման վրա ազդում են բնական պայմանները, մասնավորապես՝ ռելիեֆի ձևերը, լանջերի թեքությունը և բացարձակ բարձրությունը: Կարևոր դեր ունեն նաև տնտեսական գործոնները, ինչպիսիք են արդյունաբերության զարգացումը, տրանսպորտային ուղիները և հողերի յուրացումը: Բացի այդ, բնակավայրերի տեղաբաշխման վրա ազդել են պատմական գործոնները և բնակավայրերի ստեղծման ժամանակաշրջանը:

2. Ինչով են պայմանավորված ՀՀ–ում բնակչության ու բնակավայրերի տեղաբաշխման մեծ տարբերությունները՝ ըստ ծովի մակարդակից ունեցած բարձրության:

Բարձրության հետ կապված տարբերությունները պայմանավորված են մակերևույթի մասնատվածությամբ և բնակության համար նպաստավոր հարթ տարածքների առկայությամբ: Ցածրադիր՝ մինչև 1000 մ գոտում են կենտրոնացված ամենամեծաթիվ բնակչությունը և բնակավայրերը, քանի որ պայմաններն այստեղ առավել նպաստավոր են: Բարձրադիր գոտիներում բնակեցումը դժվարանում է մեծ թեքությունների պատճառով, ինչի հետևանքով 2000 մ-ից բարձր տարածքներում ապրում է բնակչության ընդամենը 1.8%-ը:

3. Ի՞նչ զարգացում է ունեցել քաղաքային տարաբնակեցումը ՀՀ–ում:

1914 թվականին Հայաստանում կար ընդամենը 4 քաղաք, որտեղ ապրում էր բնակչության մոտ 10%-ը: Խորհրդային տարիներին արդյունաբերության զարգացման և նոր գործառույթների շնորհիվ ձևավորվեց 58 քաղաքային բնակավայր: Ներկայումս քաղաքային համակարգը բաղկացած է 49 քաղաքից, որոնք դասակարգվում են ըստ իրենց մարդաշատության, տնտեսական գործառույթի և աշխարհագրական դիրքի:

4. Ի՞նչ փոփոխություններ է կրել ՀՀ գյուղական տարաբնակեցումը։

Վերջին 100 տարում Հայաստանում նկատվել է մանր և միջին գյուղերի թվի նվազում, մինչդեռ Արարատյան դաշտում հողերի յուրացման շնորհիվ ստեղծվել են շուրջ 100 նոր գյուղեր: Գյուղական բնակչության թիվը պատմականորեն աճել է մինչև 1970-ականները, որից հետո սկսել է որոշակիորեն նվազել կամ կայունանալ: Այսօր գյուղերի մի փոքր մասը (8.3%) համարվում է խոշոր և իր մեջ ներառում է ամբողջ գյուղական բնակչության մեկ երրորդը:

Ինչպե՞ս և ի՞նչ ազդեցություն ունեցավ Գևորգ Դ․ Կոստանդնուպոլսեցի կաթողիկոսը հայ հասարակության կրթության զարգացման գործում: Ինչպիսի՞ միջավայրում հայտնվեց Կամսարյանը, ինչպե՞ս էր նա ցանկանում փոխել այդ միջավայրը: Ի՞նչ նմանություններ և տարբերություններ  ես տեսնում Կամսարյանի և Գևորգ Դ․ Կոստանդնուպոլսեցի կաթողիկոսի գործունեությունների միջև:

XIX դարում կրդութության բացակայությունը մարդկանց մեծամասնության մոտ մեծ խնդիր էր, իսկ քիչ զարգացած տարացքներում մասային անգրագիտություն էր տիրում։ Հայաստանը այդ ժամանակ չուներ պետականություն, ուստի առաջնորդի դերը մարդկանց աչքերում ստանձնում էր հոգևոր առաջնորդը՝ Ամենայն Հայոց Կաթողիկոս, մեր դեպքում Գևորգ Դ․ Կոստանդնուպոլսեցն՝ ով 1866 թվականին դարձավ Ամենայն Հայոց Կաթողիկոս։

Կրթությունը հարկավոր է յուրանչյուր մարդում օդի և ջրի պես։ Կրթված մարդ հասկանում է իր արած յուրաքանյուր քայլի հետևանքները և կատարում է ավելի մտածված քայլեր։ Օրինակ կրթված մարդը հասկանում է, որ բնությունը աղտոտելով վնասում է ոչ միայն բնությանը այլ նաև ինքն իրեն՝ չէ որ ինքը և իր հետնորդներն են շնչելու այդ աղտոտված օդը և խմելու պխտոր ջուրը։ Մուրացանի «Առաքյալը» ստեղծագործության մեջ հերոսը ՝Կամսարյանը, համեմատում է երկու քաղաք՝ Բորժոմը և Դիլիջանը։ Նա ասում էր, որ առաջինում գերիշխում է արհեստականը, իսկ երկրորդում ամեն ինչ ապրու է բնության հետ ներդաշնակ։ Կամսարյանը աղբյուրից ջուր խմելիս նկատում է, որ աղբյուրից քիչ հեռու բազմամյա աղբանոց կար, որը իր գարշահոտով աղտոտում էր օդը։ Բնությունը մարդկության ամենամեծ հարստությունն է և այն փչացնելը պարզապես տգիտություն է։ Գևորգ Դ-ը քաջատեղյակ էր տգիտության խնդրի մասին, այդ իսկ պատճառով նա իր կյանքը նվիրել է կրթության զարգացմանը։ Նրա ջանքերով բարեկարգվեցին Պրուսայի երկսեռ դպրոցները և ավելացավ դպրոց հաճախող երեխաների քանակը և բարձրացավ հայկական դպրոցների հեղինակությունը։ 1848 թվականին ձեռնադրվեց եպիսկոպոս։ 1866 թ․ Մայր Աթոռում հրավիրված ազգային-եկեղեցական ժողովը Գևորգ արքեպիսկոպոսին միաձայն ընտրեց Ամենայն Հայոց կաթողիկոս։ 1867 թ․ նա ստեղծեց ուսումնական հանձնաժողով դպրոցներում կարգ ու կանոն հաստատելու նպատակով և միասնական կրդական համարկարգ մշակելու նպատակով։ 1874 թ․ Գևորգ Դ․ կաթողիկոսը հիմնեց դպրոցի, որն իր անվամբ կոչվեց Գևորգյան ճեմարան և այն գործում է միչև օրս։ Գևորգ Դ-ն իրենից հետո թողեց հզոր հիմք, որի վրա հետագայում կառուցվեց ներկային հայկական կրդական համակարգը։
«Առաքյալը» ստեղծագործության հերոս Կամսարյանը և Գևորգ Դ-ը կիսում էին այն գաղափարը, որ բազում խնդիրների ակուքը տգիտությունն է և ես համակարծիք եմ նրանց հետ։ Ներկայիս տեղեկատվության դարում կրդությունը նույքան կարևոր է որքան XIX դարում, պատմությանը նայեով մենք կարող ենք տեսնել, որ տգիտությունը մնում է ամենամեծ խնդիրների հիմքում և միայմ մենք կարող ենք այս ամենին վեր դնել։ Գևորգ Դ-ի ջանքերը ծառայում էին նաև այն նպատակին, որ մենք այսօր ունենանք ազատ կրթվելու հնարավորություն, որը բացակայում էր XIX դարում։ Այսպիսով եկեք օգտվենք այն հնարավորություններից որոնք մեր նախնիները ստեղծել են մեջ համար։

1. Եռանկյան կողմերը 6 սմ և 8 սմ են, իսկ նրանց միջև ընկած անկյունը՝ ${60}^{\circ }$։
   Գտնել երրորդ կողմը։

√52

1. Եռանկյան անկյունները ${30}^{\circ }$, ${60}^{\circ }$ են, իսկ նրանց դիմացի կողմերից մեկը՝ 10 սմ։
   Գտնել մյուս կողմը։

10√3

1. Ստուգել՝ արդյոք գոյություն ունի եռանկյուն, որի կողմերն են 5 սմ, 12 սմ և 13 սմ։

այո և այն ուղանկյուն եռանկյուն է

5+12>13

4. Եռանկյան երկու կողմերն են 7 սմ և 9 սմ, իսկ նրանց միջև ընկած անկյունը՝ ${120}^{\circ }$։
   Գտնել երրորդ կողմը։

√193

4. Եռանկյան կողմերը 5 սմ, 6 սմ և 7 սմ են։
   Գտնել ամենամեծ անկյունը։

4. Եռանկյան կողմերից մեկը 10 սմ է, իսկ նրան կից անկյունները՝ ${45}^{\circ }$ և ${60}^{\circ }$։
   Գտնել մյուս երկու կողմերը։

7. Եռանկյան կողմերն են $a=8$, $b=6$, $c=10$։
   Պարզել եռանկյան տեսակը (սուրանկյուն, ուղղանկյուն կամ բութանկյուն)։
8. Եռանկյան մեջ $a:b=3:4$, իսկ $\mathrm{\angle }A-\mathrm{\angle }B={30}^{\circ }$։
   Գտնել $\mathrm{\angle }A$ և $\mathrm{\angle }B$։
9. Եռանկյան երկու կողմերն են 5 սմ և 7 սմ։
   Գտնել նրանց միջև ընկած անկյունը, եթե երրորդ կողմը 9 սմ է։

1.  Լրացրո՛ւ  բաց թողնված տառերը։ 

ատամնաբույժ, նյարդ, ստորոգյալ, միայն, միմիանց, համբյուր, եղյամ, մեղմահնչյուն,  առաքյալ, օվկիանոս, Մարիամ, քամելիոն, միլիոն, քիմիա։ 

2. Ճշտի՛ր գրությունը։

Կողք կողքի, երեքհարյուրամյա, մուգ կարմիր, գյուղեգյուղ, ինչ-որ բան, հրամկազմ,  վեցանկյունի, ուս ուսի, մարդ-մուրդ։ 

3. Բառերը վանկատեք՝ ճիշտ տեղադրելով գաղտնավանկի ը-ն։ 

հայտ-ն[ը]-վել, ըն-կ[ը]ճ-վել, հըր-ճ[ը]-վել, փըր-կ[ը]-վել։

4. Վերականգնե՛ք արմատները՝ նշելով հնչյունափոխությունը։ 

Թունոտ-թույն (ույ->ու), քնքշանք-քնքուշ(ու-> սղվել), ձնհալ-ձյուն(յու->[ը]), ցուցարար- ցույց(ույ->ու) , կուտակում-կույտ(ույ-ու), հունարեն-հույն(ույ->ու)։

5. Տրված համանուններով կազմե՛ք նախադասություններ։

Կեր, մարտ, արի։

Մարտը թեժ էր ընթանում։
Մարտ ամիսը շոգ էր։
Կաենդանին կերավ իր կերը։
Կեր ուտելիքտ։
Աիր հյուսիս-արևելյան պողոտա, այնտեղ կհանդիպենք։
Աիր մարդ էր։

6.- Եղ ածանցն ավելացնելով կազմի՛ր նոր բառեր։ 

Նորագույն- գունեղ, զորավար — զորեղ, թիկունք- թիկնեղ, փափկամարմին — մարմնեղ, հյութալի — հյութեղ, նմանահունչ — հնչեղ, շնչահատ -շնչեղ , մեծաշուք — շքեղ։

7. Առանձնացրո՛ւ գերադրական աստիճանով դրված ածականները։

Ամենակարծր, բարձրաբերձ, ցրտաշունչ, հնագույն, ամենազոր, մեծամեծ, ամենաբարձր, ամենից երկար։

8. Կետադրի՛ր նախադասությունները։ Ո՞ր նախադասությունն  է մասնական բացահայտչով։ 

Քույրս՝ Անին, չորրորդ դասարան է:

Մեր դասընկերոջ՝ Վարդանի խոսքը տպավորիչ էր:

Արփինեն՝ քույրս է այդ գեղեցիկ աղջիկը:

Մուշեղը՝ որպես հմուտ սպարապետ, կարողանում էր ճիշտ ուղղորդել զորքին:

9. Տրված նախադասություններում ընդգծի՛ր տեղի պարագաները /որտե՞ղ, ո՞ւր, որտեղի՞ց, որտեղո՞վ/։

Գնում եմ զբոսայգի։

Կանգնած եմ ժայռի կատարին։

Արմանն այդ ժամին կլինի դպրոցում։ 

Ճանապարհն անցնում է դաշտով և մտնում ձորը։

Սյան վրա խաչքար է տեղադրված։

Սեղանի տակից վերցրո՛ւ թափված թղթերը։ 

Որտե՞ղ փնտրեմ ընկերներիդ։ 

Ոչ մի տեղ  ոչինչ չգտա։ 

10. Ո՞րն է տրված նախադասության քերականական և տրամաբանական շարունակությունը։ 

Նայելով նրա՝ խնամքով մեխելուն՝ կարելի էր կարծել,․․․․

ա․ թե խելքը գլխին մի բան էր պատրաստում։

բ․ ինչից կարելի է կահույք պատրտաստել։

գ․ որ օրը նոր է բացվել, դեռ անելիքներ ունի։

11.  Տրված հատվածներում ընդգծի՛ր անձնավորումները։ 

Օրոր էր ասում աշունն անտառին,
Բայց դեռ անտառի քունը չէր տանում:

Իրիկվա հովը պարուրել էր զբոսայգին նուրբ թարմությամբ:

Առվակը ծիծաղում էր:

Սիրտս երգում էր: 

12. Կետադրե՛ք նախադասությունները։ Ուշադրություն դարձրեք, թե որ դեպքերում է միջակետ դրվում։

Վերջապես ես հասկացա գլխավորը․ նրան չեմ ուզում հանդիպել այն պատճառով, որ պարզապես չեմ կարող նրա հարցերին ազնիվ պատասխաններ տալ․ խիստ ցավոտ է իրականությունը։

Ամենքի առջևից գնացողներից չէր, և ոչ էլ մյուսների թիկունքում թաքնվողներից․ դա իր համար չէր։

Հունական հրաշքն անհրաժեշտ էր․ ողջ հին աշխարհը նախապատրաստել էր նրա գալուստը։

Նրա՝ բազում մարտերում թրծված զորաբանակը հեծյալների սև թանձրությամբ ասես շարժվող մի անտառ լիներ․ կարծես մի աշխարհ տեղափոխվում էր մի ուրիշ աշխարհ՝ սարսափ ու մահվան տենդ սփռելով չորսբոլորը։

13. Նախադասությունները դասավորի՛ր տրամաբանական ճիշտ հաջորդականությամբ։

Ա․ Այդ գրքերը նրան ծանոթացնում են Ղուկաս Վանանդեցու, Սիմեոն կաթողիկոսի, Մխիթար Սեբաստացու և այլ նշանավոր անձանց կյանքին, արթնացնում են սեր դեպի հայրենիքը։ 2

Բ․ Գրել-կարդալ սովորելով՝ Աբովյանը տասնհինգ տարեկանում սկսում է հայրենասիրական գրքեր կարդալ։  1

Գ․ Սակայն ո՛չ վանական միջավայրը, ո՛չ կարդացած գրքերը չէին կարող նրան ցույց տալ ազգին օգտակար լինելու այն ուղին, որը նա որոնում էր։ 3

Դ,,Փափագում էի ամբողջ կարողությամբս պիտանի լինել իմ սիրելի ազգին,, ,-գրում է նա հայրենասիրական գրքերի ազդեցությամբ։  4

14. Գտի՛ր նախադասության մեջ թույլ տված բառագործածության սխալը։ 

Ավանդույթի համաձայն՝ հսկայական կետի մեջքի վրա է եղել մեր մոլորակը։ 

15. Գտի՛ր նախադասության մեջ թույլ տված քերականական սխալը և ուղղի՛ր։ 

Բանը նրանում էր, որ ես պետք է որոշեի մեր հետագա անելիքները։

բանն այն է

16. Տրված բառերը տեղադրի՛ր բաց թողնված տեղերում՝ ենթարկելով համապատասխան փոփոխությունների։

Երեք օր էր, ․․․․ինչ․․․  մարդիկ, վախենալով ․․գազանացած․․․․        , փակված էին ․․․․․ տներում, դեպքը կատարվեց, երբ․․իրենք․․ մոտ էր։ 

իրենք, կեսօր, գազանանալ, ինչ

Եռօրյա ․․ուխտն․․ ավարտված էր, և ․․․Աստված․․․ առաջ իրենց պարտքը ․․․․․․․կատարեց․․․․․․․․․․․․։ ուխտավորները, ․․ուղտը․․․․ նստած, վերադառնում էին տուն։

ուղտ, ուխտ, կատարել, Աստված։ 

Սեռական բազմացումը երկու առանձնյակների գենետիկական տեղեկատվության միավորումն է, որը կարևոր է տեսակի գոյատևման և փոփոխվող պայմաններին հարմարվելու համար։

Հիմնական տարբերությունն այն է, որ բույսերի մոտ սեռական բազմացումը հաճախ իրականացվում է փոշոտման և ծաղիկների միջոցով, իսկ կենդանիների մոտ՝ մասնագիտացված սեռական օրգանների և վարքագծային դրսևորումների օգնությամբ։

Փոշեհատիկը պարունակում է արական սեռական բջիջները, իսկ սերմնաբունը՝ իգական, որոնց միաձուլումից առաջանում է սերմը։

Սեռական բազմացումն ապահովում է բազմազանություն, քանի որ սերունդը ժառանգում է երկու ծնողների հատկանիշների նոր ու եզակի համակցություն, մինչդեռ անսեռ բազմացման ժամանակ սերունդը ծնողի ճշգրիտ պատճենն է։