Հայոց լեզու

ԱՆՏԱՌՈՒՄ

Անտառում ամպի ծվեններ կային,
Կապույտ մշուշներ կային անտառում,
Օրոր էր ասում աշունն անտառին,
Բայց դեռ անտառի քունը չէր տանում։
Շշուկներ կային անտառում այնքան,
Եվ խոնա՜վ-խոնավ բուրմունքներ կային,
Իրար փաթաթված ստվեր ու կածան
Ու հետքե՜ր, հետքե՜ր, հետքեր մարդկային։
Եղյամն էր սունկի գլուխն արծաթում,
Մրսում էր կարծես վայրի նշենին,
Հանգստանում էր հողմը բացատում՝
Ականջն ամպրոպի ազդանշանին։
Եղնիկի հորթը՝ մամուռը դնչին,
Թռչում էր իր մոր բառաչի վրա,
Եվ որսկանը թաց խոտերի միջին
Կորած հետքերն էր որոնում նրա։
Փայտահատը հին երգն էր կրկնում
Եվ տաք սղոցն իր յուղում էր կրկին,
Թեղին անտարբեր ականջ էր դնում
Տապալված կաղնու խուլ հառաչանքին։
Անտառապահի տնակի առաջ
Խարույկն իր խաղաղ ծուխն էր ծածանում,
Եվ խարույկի մոտ եղևնին կանաչ
Սոճու հետ սիրով զրույց էր անում…
Անտառում խորին խորհուրդներ կային,
Եվ արձագանքնե՜ր կային անտառում,
Օրո՜ր էր ասում աշունն անտառին,
Սակայն անտառի քունը չէր տանում…

Առաջադրանքներ

1. Ուշադիր կարդա՛ բանաստեղծությունը, դուրս գրիր անծանոթ բառերը և բառարանի օգնությամբ բացատրի՛ր :

ծվեններ-պատառներ

կածան-արահետ

Կապույտ մշուշներ- կապույտ մառախուղ

2. Առանձնացրու՛ փոխաբերությունները և վերլուծի՛ր:

3. Ընդգծի՛ր դարձվածքները և բացատրի՛ր:

ամպի ծվեններ -ամպի կտորներ

ականջ էր դնում- լսում էր

կապույտ մշուշներ- մառախուղ

4.Բանաստեղծությունից առանձնացրո՛ւ նկարագրությունները:

5. Նկարագրի՛ր աշնանային անտառը:

Աշնանային անտառը գեղեցիկ էր և խորհրդավոր։ Անտատը մշուշոտ էր, անձևրից խոնավացած։ Աշնանային անտառը լի էր կենդանիներով։

6. Ինչի՞ մասին էին սիրով զրուցում սոճին ու եղևնին: Երկխոսության տեսքով գրի՛ր նրանց զրույցը:

Սոճի․

-Եղևնի, լավ է չէ՞, որ մենք աշնանաը մեր գույնը չենք փոխում։Մնում ենք միշտ գեղեցիկ և կանաչ։

Եղևնի․

-Այո, դա շատ լավ է։ Լավ է նաև, որ մենք չենք զրկվում մեր տերևներից, միայն հինում ենք տերևաթափով։

7. Ձայնագրի՛ր բանաստեղծության ընթերցումդ և հրապարակի՛ր բլոգումդ։ Ընթերցմանդ կարող ես կցել քո կողմից արված համապատասխանող աշնանային ֆոտոշար։

С рубрикаий, Հայոց լեզու

Լեզվական աշխատանք 05․10․2021

Տրված բառերի հականիշները գրի՛ր:

Սիրուն — տգեղ,

լավ — վատ,

մեծ — փոքր,

ներքև — վերև,

ուշադիր -ցրված,

բարեկամ — անծանոթ,

աղքատ — հարուստ,

կուշտ — սոված,

դիտավորյալ — միամիտ,

հիշել — մոռանալ,

վառել — մարել,

դրական — բացասական,

հրաժեշտ տալ — ողջունել,

հյուսել — արձակել,

թույլատրել-արգելել,

ընկնել — վերկենալ,

գումարել — հանել,

թափթփել — հավագել,

պապանձվել — լեզու կապ ընկնել,

գիշեր — առավոտ,

ելք — մուտք,

ավարտել — սկսել,

օգնել — խանգարել,

արագացնել — դանդաղացնել:

Կետերը փոխարինի՛ր ընդգծված բառերի հականիշներով:
Կենսաբանները պնդում են, որ գազանները միայն շարժվող առարկաներ են տեսնում: Անշարժ կենդանին անհետանում է նրանց աչքից:
Մարդիկ դատարկ երկինք են տեսնում, իսկ ծիծեռնակի, ջրածիծառի և մի քանի ուրիշ թռչունների համար երկինքը լիքը է միջատներով:
Գիտնականները պարզել են, որ ստորջրյա աշխարհը ոչ թե լռության , այլ աղմուկի աշխարհ է:

Առածները ընդգծված բառերի հականիշներով լրացրո՛ւ:

Անպտուղ ծառը կկտրեն, պտղատու ծառին քար կգցեն:
Բարին որ չլիներ, չարը աշխարհը կքանդեր:
Դևին դժոխքը ցույց չտաս, դրախտի ճանապարհը չի իմանա:
Թացն էլ չորի հետ վառվում է:
Կաթի հետ մտածը հոգու հետ դուրս կգա:
Հագուստի նորն է լավ, ընկերոջ հինը:
Մինչև չգա վերջինը, չի հիշվի առաջինը:

С рубрикаий, Հայոց լեզու

Մայրենի

Ընդգծված բառը նախադասության մեջ ի՞նչ իմաստով է կիրառված:
Այդ բառը ո՞ր նախադասության մեջ է հիմնական իմաստով գործածված:

Ծաղիկը բացվեց ու ձգվեց դեպի արևը: Ուղիղ իմաստ
Հարսանիքի բոլոր կենացները ծաղիկներին էին ուղղված: Անձի առումով
Մեր ծնողներն ասում են, թե մենք ենք կյանքի ծաղիկները: Անձի առումով
Շատ լավ գործ եք սկսել, սա դեռ ծաղիկն է, պտուղները հետո եք տեսնելու: Մադկային գործի իմաստով
Իր երկիրը հասնելուց հետո էլ իշխանը չեր մոռանում այն ամրոցի ծաղիկ տրուհուն: Անձի առումով

Ծաղիկը բացվեց և ձգվեց դեպի արևը։

Նախորդ վարժությունում գործածված ծաղիկ բառերը ինչո՞վ են նմանվում:

Բացատրի՛ր <<բազմիմաստ>> բառը:

Բազմիմաստ բառը նշանակում է բազմաթիվ, շատ իմաստներ ունեցող։

Հաց բազմիմաստ բառով նախադասություններ կազմի՛ր քեզ հայտնի բոլոր իմաստներով:

Ցորենը աղացին, ալյուր դարձրին և հաց թխեցին։

Աշխատասեր մարդը քարից էլ հաց կսարքի։

Նրանք այնքան աղքատ էին, որ օրվա հացին կարոտ էին։

Ջուր բազմիմաստ բառով նախադասություններ կազմի՛ր քեզ հայտնի բոլոր իմաստներով:

Ես շատ եմ սիրում ջուր խմել։

Ջուրը կյանք է։

Դասի ժամանակ բանաստեղծությունը ջրի նման արագ էի ասում։

Ես և քույրիկս իրար նման ենք ջրի երկու կաթիլի պես։

Ընդգծված բառը փոխարինի՛ր տրվածներից մեկով և բացատրի՛ր, թե ինչպես ընտրեցիր:

Տհաճ, պայծառ, հոտ, դեմք, հավաքել, շրջապատել:

Ծաղիկների բույրը ինձ մի հին երգ է հիշեցնում:

Ծաղիկների հոտը ինձ մի հին երգ է հիշեցնում:

Արևելցի կինն ինչու՞ է ծածկում երեսը:

Արևելցի կինն ինչու՞ է ծածկում դեմքը:


Զորքը պաշարել էր բերդն ու սպասում էր հրամանի:

Զորքը շրջապատել էր բերդն ու սպասում էր հրամանի:


Թագավորը ժողովել էր բոլոր հպատակներին, որ առաջինը ինքն ավետիսն (բարի լուրը) ասի:

Թագավորը հավաքել էր բոլոր հպատակներին, որ առաջինը ինքն ավետիսն (բարի լուրը) ասի:


Անախորժ պատմության մեջ ընկանք:


Տհաճ պատմության մեջ ընկանք:


Միալար անձրևներից ու մառախուղից հետո վերջապես մի արևոտ օր բացվեց:

Միալար անձրևներից ու մառախուղից հետո վերջապես մի պայծառ օր բացվեց:

Հայոց լեզու

Հայոց լեզու

Գրավոր պատմիր, թե տրված բառն ի՞նչ են նշանակում:

Գիրք-տպագրած թերթերի վրա գրված պատմություններ, բանաստեղծություններ, ուսումնասիրություններ, գիտական փաստեր և այլն, որոնք մարդիկ կարդում են։

 Դիմակ-Իր, որը դնում են դեմքին որևէ կերպար ստանալու համար։Կան նաև պաշտպանիչ դիմակներ։

Դերասան-Մասնագիտություն, որը տիրապետող մարդը խաղում է տարբեր դերեր և ներկայացնում տարբեր կերպարներ։

Ընկույզ-Շատ համեղ և օգտակար ընդեղեն։

Ժպիտ-Ժեստ, որը մարդիկ անում են, երբ ուրախ են։

 Երեխա-Չափերով փոքր մարդ:

Քո կարծիքով տրված հնչյունախմբերից որո՞նք են բառեր: Պատասխանդ պատճառաբանի՛ր:
Բարդի-ծառի տեսակ է, աղեկի, հեղուկ-նյութ, որը կարող է հոսել, կնիրպա, թանձր-խիտ, չաբեռալ, կանչել-ինճ-որ մեկին ձայն տալ։

Փորձի՛ր բացատրել, թե ի՞նչ է բառը:

Բացատրի՛ր, թե գլուխ բառը ամեն մի նախադասության մեջ ինչ իմաստով է կիրառված՝ փոխարինելով խելք, ղեկավար, կատար, ծայր, մաս, վրա բառերով: Ո՞ր նախադասության մեջ գլուխ բառը այլ բառով չես կարող փոխարինել:

Արջը գլուխը բարձրացրեց:
Սարի գլխին ինչ-որ բան է փայլում: Սարի , կատար  ինչ-որ բան է փայլում:
Այս մարդը գլուխ չունի: Այս մարդը խելք չունի:
Գրքի առաջին գլուխը շատ հետաքրքիր էր: Գրքի առաջին մաս շատ հետաքրքիր էր:
-Իսկ ո՞վ էր ձեր գլուխը, — որոտաց զորավարը՝ դիմելով գլխիկոր զինվորներին: -Իսկ ո՞վ էր ձեր , ղեկավար — որոտաց զորավարը՝ դիմելով գլխիկոր զինվորներին:
Ինչ-որ մեկը թերթ է մոռացել պահարանի վրա:Գերանի գլխից բռնի՛ր: Գերանի ծայրից բռնի՛ր:

Հայոց լեզու

Լեզվական աշխատանք

Կատարել առաջադրանքները

Տրված բառերը հնչյունախմբերի են բաժանված: Ուշադրությո´ւն դարձրու դրանց մեջ մտնող ձայնավորներին ու բաղաձայններին և պատասխանի´ր հարցերին:

Մարդասեր — մար-դա-սեր, կառապան — կա-ռա-պան, ձեռագիր

-ձե-ռա-գիր, հեռագիր-հե — ռա-գիր, մեղեդի — մե-ղե-դի, բարեկամ

-բա-րե-կամ,աշակերտ — ա-շա-կերտ, ուրիշ- ու-րիշ, օղապարան

-օ-ղա-պա-րան, օրինակ — օ-րի-նակ:

Վանկը քանի՞ հնչյունից կարող է կազմվել:

Վանկը կարող է կազմված լինել մեկ հնչյունից, եթե այն ձայնավոր է։

Վանկում ինչպիսի՞ հնչյունի առկայությունն  է պարտադիր:

Վանկում պարտադիր է ձայնավոր հնչյունի առկայութնյունը։

26. Նախորդ վարժության օրինակով՝ տրված բառերը վանկերի բաժանի´ր (փակագծում տրված է դրանց քանակը):

Արահետ (3)-ա-րա-հետ, կածան (2)-կա-ծան, հերոս (2)-հե-րոս, բերանբաց (3)-բե-րան-բաց, արկածային

(4)-ար-կա-ծա-յին, արդարադատ (4)-ար-դա-րա-միտ, կարգապահ (3)-կար-գա-պահ, հերթական (3)-հեր-թա-կան,

մատակարարել (5)-մա-տա-կա-րա-րել, ազատասեր (4)-ա-զա-տա-սեր:

Տրված են վանկեր: Վերականգնի´ր վանկատված (վանկերի

բաժանված) բառերը:

Օրինակ՝

թե-թե-վա-նալ – թեթևանալ:

Ա. Տե-րև-տերև, ա-րև-մուտք-արևմուտք, ա-րև-կող-արևկող, Տա-թև-Տաթև:

Բ. Տե-րե-վա-թափ-տերևաթափ, անձ-րե-վա-յին-անձրևային, ա-րե-վոտ-արևոտ, հե-վալ-հևալ, բե-վե-ռա- յին-բևեռային, ձե-վա-կան-ձևական, թե-վա-վոր-թևավոր, ու-ղե-վոր-ուղևոր,սե-վա-նալ-սևանալ:

Տրված բառերը վանկատի´ր (վանկերի բաժանի՛ր): Ընդգծի՛ր այն  և— երը, որոնք վանկատման ժամանակ երկու տառով (ե, վ) չեն գրվում:

Սևուկ-սե-վուկ, թեթևություն-թե-թե-վու-թյուն, անձրև-ան-ձրև, բարևել-բա-րե-վել, կարևոր-կա-րե-վոր, արևշող-արև-շող, թևանցուկ-թե-վան-ցուկ, տևական-տե-վա-կան, թեթև-թե-թև:

Հայոց լեզու

Լեզվական աշխատանք

Տրված բառերը վանկատիր:
Ա. Արքայական
ար-քա-յա-կան, մեծանալ-մե-ծա-նալ, կենտրոնական-կեն-տրո-նա-կան, վերջնական-վերջ-նա-կան, ճերմակաթև-ճեր-մա-կա-թև:
Բ. Հևասպառ-հե-վա-սպառ, կեղևապատ-կե-ղե-վա-պատ, տերևաթափ-տեր-րե-վա-թափ, կարևորել-կա-րե-վոր-վել, թևատարած-թե-վա-տա-րած:
Գ. Անկրկնելի-ան-կըրկ-նե-լի, անդնդախոր-ան-դըն-դա-խոր, մտածել-մը-տա-ծել, գտնել-գըտ-նել, արկղ-ար-կըղ:

Տրված վանկերը միացրու՛: Ընդգծվածները ինչու՞ են կոչվում գաղտնավանկ:
Օրինակ՝
սըր-տոտ-սրտոտ

Գը-լուխ-գլուխ-, աս-տըղ-աստղ, հըռ-չակ-հռչակ, գը-նացք-գնացք, վըխ-տալ-վխտալ, ան-կըրկ-նե-լի-անկրկնելի, շը-րըխ-կան-շրխկան,  թըռ-վը-ռալ-թռվռալ, կըրկ-նու-թյուն-կրկնություն, ձե-ռըն-տու-ձեռնտու:

Տրված բառերը վանկատի՛ր գաղտնավանկի ը-երը գրելով:
Կրկին-կըր-կին, դռնբաց-դը-ռըն-բաց, երբեմն-եր-բե-մըն, գրքային-գըր-քա-յին, կրակ-կը-րակ, ուրեմն-ու-րե-մըն, ծանր-ծա-նըր, սրտաբաց-սըր-տա-բաց, զվարթ-զը-վարթ, տխրել-տըխ-րել, խմբավորել-խըմ-բա-վո-րել:

Հայոց լեզու

Լեզվական աշխատանք

  • Ո՞ր շարքերում են բառերը դասավորված այբբենական կարգով։

1. այգաբաց, այգեբաց, այգեգործ, այգեգործություն, այգեպան

2. բախտ, բախտավոր, բակ, բաղադրիչ, բաղաձայն

3. թավիշ, թատերագետ, թարգմանել, թարթիչ, թիթեռ

4. լավատես, լավորակ, լեգենդ, լեռնային, լեռնալիճ

5. երանգ, երանելի, երաշխիք, երաշտ, երգ

6. զանգ, զավակ, զարդարել, զարմանալ, զբաղվել

7. կատու, կարապ, կղզի, հազար, հաղթել

Կապակցությունների իմաստն արտահայտիր մեկ բառով։

Բուրդ տվող -բրդատու

Հոգի խռովող-հոգեխռով

Դեմքի գիծ -դիմագիծ

Պատիժ տալ- պատժել

Խորհուրդ տվող- խորհրդատու

Բարի սիրտ ունեցող- բարեսիրտ

Գինի վաճառող- գինավաճառ

Պտուղ ուտող- պտղատու

Կուռք պաշտող-կռապաշտ

Միտք անել- մտածել

Տրված բառերում գտի՛ր թաքնված արմատները։

Ընկուզենի-ընկույզ

Ծուլություն-ծույլ

Ջրազուրկ-ջուր+զուրկ

Գուժել-գույժ

Լուսանալ-լույս

Ձնաբուք-ձյուն+բուք

Հայոց լեզու

Ես

Վաղո՜ւց, շա՜տ վաղուց, աշխարհում միայն մի բառ կար՝ «Ես»: Եթե մեկնումեկը ուզում էր ասել.«Բարև, ես եմ», -ուղղակի ասում էր՝ . «ԵՍ»: Եթե ուզում էր ասել. «Ինձ մի նարի՜նջ տուր», կամ՝ «Ի՜նչ գեղեցիկ ծառ է», «Ծիտիկը ծլվլում է», դարձյալ միայն մի բառ էր ասում՝ «Ես»:

Դա միակ բառն էր աշխարհում:

Մարդկանց մի մասը ուղղակի գոռում էր այդ բառը, մյուսները՝ շշուկով էին ասում, մի քանիսը՝ լացով, ոմանք էլ՝ ծիծաղելով: Չէ՞ որ դա մարդկանց միակ բառն էր: Իսկ կենդանիները…

Շունն ասում էր.

«Հա՜ֆ-հա՜ֆ-հա՜ֆ,

Продолжить чтение «Ես»
Հայոց լեզու

Ինչպես եմ անցկացրել իմ ամառային արձակուրդը

Ինչպես եմ անցկացրել իմ ամառային արձակուրդը

Ողջո՜ւյն… Ես Նարեն եմ:Ամռանը ես գնացել էի Ծաղկաձոր։Այնտեղ շատ հետաքրքիր էր, ես և հայրիկս  եղևնիների տակից կոներ  էինք հավաքում։Մեր համարում շատ մեծ պատշգամբ կար, ես ծնողներիս համար սուրճ, ինձ համար էլ թեյ էի պատրաստում, երեկոները մենք միասին զրուցում էինք տարբեր թեմաների մասին։Ես հայրիկիս հետ նստել եմ ճոպանուղի այքան հաճելի էր։ Իսկ մայրիկիս հետ թռել եմ (zip line) զիպ լայնից:Ամառվա ընթացքում ես շատ անգամներ գնացել եմ լողավազան։Նաև ես շատ էի կարդում իմ սիրելի գիրքը                             <<Սուպեր Նռանեն>>։

Հայոց լեզու

Լեզվական աշխատանք

Այբբենական կարգով դասավորի՛ր՝

ա) սենյակիդ իրերի անունները,

Աթոռ, բարձ, գրապահարան, խաղալիք, ծաղիկ, համակարգիչ, մահճակալ, պատուհան, վարագույր

բ) սիրածդ գրքերի անունները,

<<Անահիտ>>, <<Բրեմենյան երաժիշտները>> ,<<Երկնագույն Նետը>> ,,<<Էմիլը Լյոներբերգայից>>, <<Լյոմբերգացի Էմիլի նոր չարաճճիությունները>>, <<Խորհրդաավոր պարտեզ>>, <<Մաթիլդան>>։

գ) անուններն այն առարկաների, որոնք կուզենայիր ունենալ:

Բույսեր,գորգ, լուսամփոփ, շարժական աթոռ։

Տրված բառերն այբբենական կարգով դասավորի՜ր: Ո՞ր տառերն են դուրս մնացել:

Ա, բ, գ, դ ե, զ է, ը թ ժ ի լ խ ծ կ հ ձ ղ ճ մ յ,ն,շ ո,չ պ,ջ,ռ,ս,վ,տ,ր,ց,ու,փ,ք:

Հաշվիր՜, թե տրված բառերի մեջ քանի՞ տառ, քանի՞ հնչյուն կա:

Օրինակ՝

Եղևնի— 5 տառ, 7 հնչյուն:

Երիտասարդ-9 տառ 10հնչյուն

ոլոռ-4 տառ 5 հնչյուն

ողնաշար-7 տառ 8 հնչյուն

գրքույկ-6տառ 6 հնչյուն

բարև-4 տառ 6 հնչյուն

կարևոր- 5տառ 8 հնչյուն

ոտք- 3տառ 4 հնչյուն

երամ- 4տառ 5 հնչյուն

Մեկ տառ փոխելով տրված բառերից ստացի՛ր նոր բառեր:

Օրինակ՝

որդ — արդ (հիմա), երդ, որբ, որթ, որձ, որմ (պատ), որջ, որս:

Հորդ-հորթ,հարթ,հարս, վարս, վարդ,սարդ։

հարդ-վարդ,մարդ,զարդ, բարդ,բարի, գարի։

ուղտ-ուխտ,ախտ,բախտ։

աղտ-արտ,այտ,փայտ։

գիրք-գիրկ,գիրգ,միրգ։

Հիշի՛ր

Հնչյունը լսվում  և արտասանվում է, իսկ տառը գրվում  է: Տառը հնչյունի նշանն է:

Հայերենում երեսունվեց հնչյուն կա: Դրանք արտահայտվում են երեսունինը տառերով:

Երեսունվեց հնչյուններից վեցը ձայնավորներ են (ա, է, ը, ի, օ, ու), իսկ երեսունը՝ բաղաձայններ (բ, գ, դ, զ, թ, ժ, լ, խ, ծ, կ, հ, ձ, ղ, ճ, մ, յ, ն, շ, չ, պ, ջ, ռ, ս, վ, տ, ր, ց, փ, ք, ֆ):

Է և ե տառերը  է հնչյունի նշաններն են:

Օ և ո տառերը  օ հնչյունի նշաններն են:

Ե և ո տառերը կարող են մեկից ավելի հնչյուն արտահայտել (ե-յէ, ո-վօ):

Մեկից ավելի հնչյուն է  արտահայտում նաև և տառը (կա՛մ էվ, կա՛մ  յէվ):